हातात पेन धरून कागदावर मनापासून शेवटचं कधी लिहिलं होतं, आठवतंय? की आठवण्यासाठी सुद्धा मोबाईलची ‘Note’ उघडावी लागतेय?
आज सकाळी ‘महाराष्ट्र टाइम्स’ मध्ये श्री. मंगेश वैशंपायन यांचा ‘चला, थोडंसं लिहितं होऊ या…’ हा अत्यंत सुंदर लेख वाचला आणि मन अंतर्मुख झाले. आपण तंत्रज्ञानाच्या युगात इतके पुढे गेलो आहोत की, मागे वळून पाहताना आपल्या हातातून ‘लेखणी’ कधी सुटली, हे आपल्याच लक्षात आले नाही. याच लेखामुळे मला माझ्या जुन्या सवयींची आणि शाळेतील त्या शाईच्या पेनाची पुन्हा एकदा आठवण झाली. आज याच विषयावर तुमच्याशी थोडं मनमोकळं बोलायचं आहे.
आपण नवीन युगाचे ‘अंगठेबहाद्दर’! लेखकांनी लेखात एक फार मार्मिक निरीक्षण नोंदवलं आहे. पूर्वी ज्याला लिहिता-वाचता येत नसे, त्याला ‘अंगठेबहाद्दर’ म्हणत. गंमत बघा, आज आपण उच्चशिक्षित आहोत, पण आपली सगळी दुनिया मोबाईलच्या स्क्रीनवरच्या त्या ‘अंगठ्यावर’ येऊन थांबली आहे. सकाळी उठल्यापासून रात्री झोपेपर्यंत आपण फक्त स्क्रोल करतो आणि टाईप करतो. भावना व्यक्त करायला शब्दांपेक्षा जास्त ‘इमोजी’ (Emoji) वापरतो. तंत्रज्ञान हे साधन असायला हवं होतं, पण नकळत आपण त्याचे गुलाम झालो आहोत. आपले विचार स्क्रीनवर वेगाने उमटतात, पण कागदावर लिहिताना जी शांतता आणि संयम लागतो, तो मात्र दुर्मिळ झाला आहे.
लेखणी: मेंदूला चालना देणारी जादू फक्त कीबोर्डवर टाईप करणे आणि कागदावर प्रत्यक्ष लिहिणे यात जमिनी-अस्मानाचा फरक आहे. लेखात मांडल्याप्रमाणे:
- एकाग्रता (Focus): जेव्हा आपण टाईप करतो, तेव्हा चूक झाली की ‘बॅकस्पेस’ दाबून शब्द पुसून टाकता येतात. पण कागदावर लिहिताना आपण विचार करून लिहितो. शब्दांची जबाबदारी घेतो. यामुळे विचारांमध्ये एकप्रकारची शिस्त येते.
- स्मरणशक्ती (Memory): जपानसारख्या प्रगत देशात आजही मुलांकडून सक्तीने कॅलिग्राफी आणि हस्तलेखन करवून घेतले जाते. कारण लिहिण्यामुळे मेंदूला चालना मिळते. गोष्टी जास्त काळ लक्षात राहतात.
कागदाचा गंध आणि शाईची जादू तुम्ही कधी अनुभवलाय? नवीन वहीचा वास आणि त्यावर पहिल्यांदा पेनाने लिहिताना होणारा आनंद? तंत्रज्ञानाने जगाचा वेग नक्कीच वाढवला आहे, पण लेखणी आपल्याला स्वतःची ओळख करून देते. जेव्हा आपण डायरी लिहितो, तेव्हा आपण जगाशी नाही, तर स्वतःशी बोलत असतो. स्क्रीनवरचा मजकूर काही सेकंदात इकडून तिकडे फॉरवर्ड होतो, पण स्वतःच्या हस्ताक्षरात लिहिलेले शब्द काळजाचा ठाव घेतात.
एक छोटीशी सुरुवात करूया? येत्या शुक्रवारी (२३ जानेवारी) ‘जागतिक हस्ताक्षर दिवस’ आहे. तंत्रज्ञानाचा वापर नक्कीच करू, पण त्यासोबत लेखणीशी तुटलेली मैत्री पुन्हा जोडूया. मी ठरवलंय, येत्या शुक्रवारी मोबाईल थोडा वेळ बाजूला ठेवून माझ्या डायरीमध्ये काही ओळी नक्की लिहिन. विषय काहीही असेल – दिवसाचा अनुभव, एखादी कविता किंवा फक्त मनातील गोंधळ. पण ते माझे स्वतःचे शब्द असतील, फॉन्ट नाही!
तुमचं काय मत आहे? तुम्ही शेवटचं पत्र किंवा डायरी कधी लिहिली होती? की तुम्हीही पूर्णपणे डिजिटल झाला आहात? तुम्ही सुद्धा येत्या शुक्रवारी हा छोटासा प्रयोग करून पाहणार आहात का? तुमची मते आणि अनुभव मला कमेंट्समध्ये नक्की सांगा.
चला, पुन्हा एकदा थोडंसं लिहितं होऊ या!